Een bijzonder gebouw op een bijzondere plek
Wie vanaf de Helpoort richting het Jekerkwartier wandelt, kan er nauwelijks omheen: het markante witte gebouw aan de Vijf Koppen. Tegenover de oudste stadspoort van Nederland staat een gebouw dat al eeuwenlang deel uitmaakt van de geschiedenis van Maastricht.
Tegenwoordig is hier het Pesthuys Podium gevestigd, een intiem theater waar jaarlijks tientallen culturele activiteiten plaatsvinden. Maar de geschiedenis van dit gebouw gaat veel verder terug.
Het gebouw was nooit een pesthuis
Hoewel vrijwel iedere Maastrichtenaar het gebouw kent als het Pesthuys, heeft het in werkelijkheid nooit als pesthuis gefunctioneerd. De naam is historisch gezien onjuist.
Waarschijnlijk ontstond deze benaming doordat zich vóór de achttiende eeuw in de omgeving van de stadsomwalling voorzieningen bevonden waar pestlijders werden ondergebracht. In de volksmond werd de naam vervolgens verbonden aan het huidige gebouw. De oorspronkelijke naam was echter Het Ancker.
Van kruitmolen naar papierfabriek
De geschiedenis van het gebouw begint in de zestiende eeuw. Op deze plek werd in 1546 een kruitmolen gebouwd. Met behulp van de waterkracht van de Jeker werd hier buskruit geproduceerd voor de vestingstad Maastricht.
Na een explosie in de achttiende eeuw kwam een einde aan deze functie. In 1775 liet Willem Frederik de Jacobi op dezelfde locatie een papierfabriek bouwen. De fabriek kreeg de naam Het Ancker en maakte eveneens gebruik van de waterkracht van de Jeker.
De aanleg van het Kanaal Luik-Maastricht veranderde de waterhuishouding in de stad. Hierdoor verloor de molen zijn krachtbron en kwam de productie geleidelijk tot stilstand. In 1876 werd de papiermolen uiteindelijk ontmanteld.
Een monument aan de Jeker
Het huidige gebouw dateert grotendeels uit 1775. Opvallend zijn de witgekalkte gevels, de muurankers met het jaartal 1775 en de ligging direct aan de Jeker.
Delen van het gebouw bevatten nog resten van de oude stadsmuur van Maastricht. Vanwege zijn cultuurhistorische waarde werd het pand in 1966 aangewezen als rijksmonument.
Een plek voor cultuur
In de twintigste eeuw kreeg het gebouw verschillende culturele bestemmingen. Toneelverenigingen vonden er onderdak en het pand groeide uit tot een geliefde ontmoetingsplaats voor theatermakers en liefhebbers van podiumkunst.
Sinds 2005 is het gebouw de thuisbasis van Stichting Pesthuyspodium. Wat ooit begon als een initiatief van enthousiaste vrijwilligers is uitgegroeid tot een van de meest sfeervolle en intieme culturele podia van Maastricht.
Wekelijks vinden hier voorstellingen, concerten, lezingen, literaire bijeenkomsten en het Historisch Café Maastricht plaats.
Tijdlijn
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1546 | Bouw van een kruitmolen aan de Jeker |
| 1594 | Vermelding van Het Ancker in historische bronnen |
| 1773 | Explosie van de kruitmolen |
| 1775 | Bouw van papierfabriek Het Ancker |
| 19e eeuw | Bloeiperiode van de papierproductie |
| 1876 | Ontmanteling van de papiermolen |
| 1966 | Aanwijzing als rijksmonument |
| 2005 | Oprichting van Stichting Pesthuyspodium |
| Heden | Cultureel podium met theater, muziek, lezingen en ontmoetingen |
